Torbiel na jajniku to najczęściej cysta, która pojawia się w obrębie jajnika. Zalicza się ona do zmian patologicznych, ponieważ zaburza prawidłowe działanie narządu rozrodczego, jednak wcale nie musi być niebezpieczna i groźna dla życia. Czym jest torbiel na jajniku i czym się objawia? W jaki sposób się ją leczy?
- Czym jest torbiel na jajniku?
- Torbiele jajnika – objawy
- Rodzaje torbieli na jajniku
- Diagnozowanie torbieli na jajniku
- Jak leczyć torbiel na jajniku?
Czym jest torbiel na jajniku?
Torbiele na jajniku najczęściej swoim wyglądem przypominają balon wypełniony płynem i mogą przybierać nawet znaczne rozmiary – od kilku milimetrów do kilkunastu centymetrów. Ich umiejscowienie może być różne – na ścianie jajnika, na szypułce lub we wnętrzu jajnika. Najczęściej pojawiają się u kobiet w okresie rozrodczym, szczególnie w wieku między 20. a 40. rokiem życia. Mogą występować zarówno pojedynczo, jak i w grupach, zajmując różne obszary narządu.
Najczęściej, co istotne, występują w formie łagodnej i nie zagrażają zdrowiu ani życiu. Wiele torbieli funkcjonalnych zanika samoistnie w ciągu kilku cykli miesiączkowych bez konieczności interwencji medycznej. W postaci złośliwej mogą jednak stanowić początek raka jajnika, dlatego każda zmiana wymaga kontroli.
Torbiele jajnika – objawy
W przypadku cysty objawy nie pojawiają się od razu – zmiany rozwijają się na jajniku przez długi czas bezobjawowo. Z tego powodu zazwyczaj ich odkrycie jest przypadkowe, na przykład w trakcie rutynowych badań ginekologicznych lub USG wykonywanych z innych przyczyn. Objawy pojawiają się dopiero później, gdy cysta znacznie się rozrasta i tym samym zaczyna naciskać na okoliczne narządy.
W ten sposób mogą pojawić się takie przypadłości jak:
- ból podbrzusza o różnym nasileniu
- uczucie parcia na pęcherz i częstsze oddawanie moczu
- zaburzenie cyklu miesiączkowego
- plamienie między miesiączkami
- nudności i wymioty
- wzdęcia i uczucie pełności w jamie brzusznej
- bóle pleców i okolic lędźwiowych
- wahania wagi bez wyraźnej przyczyny
- dyskomfort podczas stosunku płciowego
Szczególnie niepokojące objawy występują, gdy powstała cysta pęknie lub ulegnie skręceniu – wtedy pojawia się nagły, ostry ból brzucha, wymaga natychmiastowej konsultacji lekarskiej. W momencie, gdy ból pojawia się nagle, ma charakter pulsujący i nie mija po zastosowaniu popularnych środków przeciwbólowych, należy niezwłocznie udać się do lekarza na badania, najlepiej do szpitalnego oddziału ratunkowego.
Rodzaje torbieli na jajniku
Istnieją dwa główne rodzaje torbieli na jajnikach, które z kolei dzielą się na kolejne typy. W ten sposób wyróżnia się torbiele czynnościowe, związane z normalnym cyklem miesiączkowym:
- Torbiel pęcherzykowata – powstaje na skutek zaburzeń hormonalnych, w wyniku których pęcherzyk Graafa nie pęka podczas owulacji, tylko wypełnia się płynem i stopniowo powiększa; najczęściej zanika samoistnie w ciągu 1–3 cykli
- Torbiel ciałka żółtego – po pęknięciu pęcherzyka Graafa przekształca się on w ciałko żółte, które powinno zanikać; gdy jednak do tego nie dojdzie, gromadzi się w nim płyn lub krew, tworząc torbiel
oraz nieczynnościowe torbiele jajnika, niezwiązane z cyklem miesięcznym:
- Torbiele endometrialne – zwane też czekoladowymi z racji gromadzenia się w nich krwi menstruacyjnej, która ciemnieje z czasem; powstają w przebiegu endometriozy, mogą powodować silne bóle oraz problemy z płodnością
- Torbiele dermoidalne – inaczej skórzaste, to struktury wypełnione pozostałościami tkanek embrionalnych: tłuszczu, włosów, skóry, a nawet kości i zębów; są pozostałością po komórkach zarodkowych
- Zespół policystycznych jajników (PCOS) – stan, w którym na jajnikach powstaje wiele małych cyst, związany z zaburzeniami hormonalnymi i metabolicznymi
Są jeszcze torbiele nowotworowe, które mogą mieć postać łagodną (gruczolaki surowicze, śluzowe) lub złośliwą (rak jajnika). Te wymagają szczególnej uwagi i diagnostyki onkologicznej.
Diagnozowanie torbieli na jajniku
Zdiagnozowanie cysty na jajniku najczęściej jest przypadkowe podczas badania wykonywanego z innego powodu. Pierwszym krokiem jest szczegółowy wywiad, z którego lekarz dowiaduje się o ogólnym stanie zdrowia pacjentki, przebytych zabiegach operacyjnych, branych lekach, suplementach i innych substancjach. Istotne jest także to, jakie schorzenia ginekologiczne i onkologiczne występowały w rodzinie – szczególnie rak jajnika lub piersi.
Istotna będzie także długość i regularność cyklu miesiączkowego, występowanie krwawień międzymiesiączkowych, nietypowych dolegliwości oraz inne objawy mogące wskazywać na zaburzenia hormonalne.
Badanie ginekologiczne najczęściej polega w pierwszej kolejności na zewnętrznym badaniu narządów płciowych, a następnie wewnętrznych przy pomocy wziernika. Bardzo istotne jest także USG dopochwowe (transwaginalne), które pozwala na dokładne obejrzenie wnętrza pochwy oraz okolic jajników z wysoką rozdzielczością. Dzięki temu można zauważyć powstałe torbiele, określić ich wielkość, grubość ścian, strukturę wewnętrzną oraz ocenić przepływ krwi w okolicy zmiany.
W zależności od wyników obserwacji lekarz może zlecić dodatkowe badania, takie jak:
- USG brzuszne
- tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny
- oznaczenie poziomu hormonów (estrogeny, progesteron, LH, FSH)
- marker nowotworowy CA-125 (przy podejrzeniu zmian złośliwych)
- test ciążowy (wykluczenie ciąży pozamacicznej)
Jak leczyć torbiel na jajniku?
W przypadku łagodnych torbieli czynnościowych zalecana jest przede wszystkim regularna obserwacja ginekologiczna, ponieważ większość przypadków tego rodzaju cysty zanika samoistnie bez konieczności szczególnego leczenia w ciągu 1–3 miesięcy. Lekarz może zalecić kontrolne badanie USG po upływie kilku tygodni, aby sprawdzić czy zmiana się zmniejsza.
Wiele będzie zależało od decyzji lekarza i charakterystyki torbieli. Często zaleca się doustne środki antykoncepcyjne w celu zahamowania wydzielania hormonów odpowiedzialnych za owulację i powstanie kolejnych zmian. Takie leczenie hormonalne stosuje się szczególnie u kobiet z nawracającymi torbielami czynnościowymi.
Nieco inaczej wygląda sytuacja, gdy dojdzie do pęknięcia lub skręcenia torbieli, a tym samym do silnego bólu, wewnętrznego krwawienia lub groźby powstania martwicy tkanki. Tutaj najczęściej konieczne jest leczenie operacyjne metodą laparoskopową, w celu odsąsania krwi z otrzewnej i usunięcia uszkodzonej torbieli. Taki zabieg – zwykle małoinwazyjny – często wykonuje się również w przypadku dużych torbieli (powyżej 5–7 cm), które przez swoją wielkość naciskają na inne narządy i powodują uporczywe dolegliwości.
Konieczne jest to również w momencie podejrzenia zmian nowotworowych – wówczas podczas operacji pobiera się wycinki do badania histopatologicznego, które ostatecznie potwierdza lub wyklucza charakter nowotworowy. W zależności od wyniku dalsze postępowanie ustala się indywidualnie, niekiedy z udziałem onkologa.