Ciało niemowlęcia jest bardzo delikatne, ale jednocześnie giętkie. Dzięki jego plastyczności dziecko jest w stanie przejść drogę przez kanał rodny kobiety, aby przyjść na świat, nie robiąc sobie przy tym krzywdy. Zdarza się jednak, że już w łonie matki jest źle ułożone, lub podczas porodu dochodzi do komplikacji, w wyniku których dziecko ulega jakiejś kontuzji. Także w pierwszych miesiącach życia może dojść do naciągnięcia jakiegoś mięśnia. Jak sobie radzić w takiej sytuacji?
- Naciągnięcie mięśni karku a kręcz szyi
- Objawy urazów mięśni szyi u dzieci
- Diagnoza i leczenie kręczu szyi
Naciągnięcie mięśni karku a kręcz szyi
Na pierwszy rzut oka może się wydawać, że kręcz szyi i naciągnięcie mięśni karku to jest to samo. Jeśli jednak głębiej przyjrzymy się tym dwóm problemom, to można zauważyć pewne różnice. Kręcz szyi spowodowany jest urazem okołoporodowym w obrębie szyi lub nieprawidłowym ułożeniem dziecka jeszcze w łonie matki. Uszkodzenie mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego skutkuje przykurczem, który wymaga rehabilitacji.
Naciągnięcie mięśni karku może się wydarzyć w każdym wieku i jest to kontuzja, z którą zmagają się zarówno dzieci jak i dorośli. Dochodzi do niej w wyniku przeciążenia tkanki mięśniowej lub wykonania zbyt nagłego ruchu. W przeciwieństwie do kręczu szyi, naciągnięcie mięśni bardzo boli, ponadto może pojawić się opuchlizna, a nawet siniak. Rozróżnienie tych dwóch stanów ma fundamentalne znaczenie dla wyboru odpowiedniego postępowania terapeutycznego.
Warto zaznaczyć, że kręcz szyi zwykle rozwija się powoli – objawy nasilają się w miarę upływu tygodni od urodzenia, podczas gdy naciągnięcie mięśni objawia się nagłym dyskomfortem bezpośrednio po zdarzeniu wywołującym uraz. Fizjoterapeuci obserwują również różnicę w reakcji tkanek: w przypadku kręczu wyczuwalna jest twarda, nabrzmiała struktura mięśniowa, natomiast przy naciągnięciu tkanka może być bolesna, ale niekoniecznie zgrubiona.
Objawy urazów mięśni szyi u dzieci
Jeśli dojdzie do naciągnięcia mięśni szyi u naszego dziecka, na pewno nie umknie to naszej uwadze. Maluch bez wątpienia zacznie płakać i będzie bardzo nerwowo reagować na dotyk w okolicach szyi, każda zmiana pozycji może powodować dyskomfort. Niemowlę często odwraca głowę w jedną stronę, unikając ruchów w kierunku, który wywołuje ból. Czasem obserwuje się również wzmożone napięcie mięśni okolicznych, co dodatkowo ogranicza zakres ruchu.
Najlepiej w takiej sytuacji wybrać się do lekarza lub fizjoterapeuty, który doradzi nam jak postępować. Specjalista oceni charakter urazu i ustali, czy mamy do czynienia z prostym naciągnięciem, czy może z poważniejszym uszkodzeniem wymagającym bardziej zaawansowanego leczenia.
W przypadku kręczu szyi wrodzonego lub powstałego podczas porodu również konieczna jest porada lekarska i rehabilitacja. To, że doszło do tego typu uszkodzenia mięśnia poznamy po tym jak dziecko przekręca główkę leżąc na pleckach lub brzuchu. Główka dziecka będzie pochylać się w jedną stronę na bok w kierunku skrócenia, z kolei odwracając ją w drugą stronę, będzie jednocześnie podnosić ją w górę. Ponadto dotykając szyi niemowlaka, wyczujemy twardy i nabrzmiały mięsień.
Niejednokrotnie rodzice zauważają też, że dziecko preferuje patrzenie w jednym kierunku, a podczas karmienia przyjmuje asymetryczną pozycję. Te subtelne sygnały warto skonsultować z pediatrą już w pierwszych dobach po porodzie, by móc wdrożyć odpowiednie działania rehabilitacyjne na wczesnym etapie rozwoju.
Diagnoza i leczenie kręczu szyi
Aby zdiagnozować ze stu procentową pewnością kręcz szyi u dziecka, konieczne jest wykonanie badania usg. Ultrasonografia pozwala dokładnie ocenić stan mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego, wykryć ewentualne zmiany strukturalne oraz określić stopień zaawansowania przykurczu. Dzięki temu lekarz może precyzyjnie zaplanować sposób terapii i monitorować postępy leczenia w kolejnych tygodniach.
W większości przypadków leczenie tego urazu opiera się na ćwiczeniach, masażach oraz rehabilitacji. Czasem jednak zdarza się, że konieczna jest operacja, która polega na przecięciu ścięgien mięśnia. Po takim zabiegu niemowlę musi przez jakiś czas nosić specjalny kołnierz ortopedyczny. Decyzja o interwencji chirurgicznej zapada zwykle wtedy, gdy terapia zachowawcza nie przynosi oczekiwanych rezultatów mimo kilku miesięcy systematycznych działań.
Metody rehabilitacji niemowląt z urazem mięśnia
Są dwie metody rehabilitacji dzieci z urazami mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego, noszą nazwy Bobath i Vojta. Metoda Bobath koncentruje się na normalizacji napięcia mięśniowego oraz stymulacji prawidłowych wzorców ruchowych, podczas gdy koncepcja Vojty opiera się na wywoływaniu odruchów lokomocyjnych poprzez ucisk określonych stref ciała. Obie techniki mają udokumentowaną skuteczność, jednak wybór konkretnej zależy od indywidualnych potrzeb dziecka i doświadczenia terapeuty.
Jeśli ćwiczenia są wykonywane systematycznie, to efekty powinny być widoczne bardzo szybko, a niemowlę będzie się rozwijać równie dobrze, co dzieci, które nie miały tego typu problemów. Rehabilitację powinien prowadzić wykwalifikowany rehabilitant, jednak wiele ćwiczeń można wykonywać także samodzielnie w domu z dzieckiem. Bardzo ważne jest także masowanie mięśnia, który uległ skróceniu. Dzięki takiemu zabiegowi będzie on rozluźniony i rozgrzany, co pomoże przy gimnastyce.
Domowe ćwiczenia wspierające terapię
Oprócz sesji z fizjoterapeutą, rodzice mogą wspierać proces leczenia poprzez regularne ćwiczenia w domu. Należą do nich delikatne rozciąganie mięśnia w kierunku przeciwnym do skrócenia, ułożenie dziecka w pozycjach korygujących oraz stosowanie bodźców wzrokowych i słuchowych, które zachęcają maluszka do obracania główki w pożądanym kierunku. Konsekwencja w codziennym powtarzaniu tych czynności przyspiesza powrót do pełnej symetrii ruchów.
Warto również zadbać o odpowiednie warunki podczas snu – poduszka czy specjalny stabilizator powinny być dobrany tak, by nie pogłębiać asymetrii ułożenia główki. Podobnie podczas noszenia dziecka na rękach czy w chuście należy zwracać uwagę na równomierne obciążenie obu stron ciała. Te proste działania, wykonywane na co dzień, znacząco wspierają efekty profesjonalnej rehabilitacji.