Fonoholizm u dzieci – czy można uzależnić się od korzystania z telefonu?

649

Czy często zdarza Ci się odłożyć telefon na kilka godzin i w ogólnie nie myśleć nawet o skorzystaniu z niego? Trudno, prawda? Być może to jedne z pierwszych objawów fonoholizmu. Fonoholizm to jedno z niebezpieczeństw, na które jesteśmy narażeni, żyjąc w obecnych czasach podczas tak dużej popularyzacji cyfryzacji, z którą stykamy się praktycznie na każdym kroku. Za sprawą rozwoju technologii na przestrzeni ostatnich 20 lat oraz z roku na rok coraz bardziej rozpowszechnionym telefonom osobistym, problem stał się realny. Czym tak naprawdę jest fonoholizm i kto jest najbardziej na niego narażony? Czy dotyczy to również dzieci, a jeśli tak, to jak je uchronić? Co zrobić w sytuacji, gdy zauważymy, że nasze dziecko za dużo korzysta z telefonu i potrzebuje pomocy? Do kogo zgłosić się z problemem? Przychodzimy z pomocą i postaramy się odpowiedzieć na wszystkie powyższe pytania w naszym artykule.

Czym dokładnie jest uzależnienie od smartfona?

Według definicji Fundacji „Db@m o mój zasięg” fonoholizm jest zaburzeniem behawioralnym, które polega na nałogowym korzystaniu z telefonu komórkowego lub smartfona. O nadużywaniu możemy mówić w sytuacji, gdy nie możemy wyobrazić sobie swojego życia, a nawet paru chwil bez własnego telefonu w ręku. Nawet podczas snu telefon razem z internetem są w trybie czuwania, tak aby w każdej chwili móc sprawdzić wiadomość, która właśnie nadeszła, albo przeczesywać sieć w poszukiwaniu najnowszych informacji.

Charakterystyczne dla tego zaburzenia jest również sprawdzanie telefonu bezpośrednio po przebudzeniu oraz tuż przed zaśnięciem. Osoby dotknięte fonoholizmem odczuwają niepokój i dyskomfort, gdy urządzenie znajduje się poza zasięgiem ręki lub gdy bateria jest na wyczerpaniu. Pojawia się również kompulsywna potrzeba reagowania na każde powiadomienie, nawet gdy wiąże się to z przerwaniem bieżących aktywności.

Konsekwencje nadmiernego używania telefonu

Mimo że fonoholizm oficjalnie nie jest sklasyfikowany jako uzależnienie (podobnie zresztą do FOMO oraz uzależnienia od internetu samego w sobie), może mieć poważne konsekwencje dla zdrowia psychicznego i fizycznego. Często zdarza się, że poprzez nadużycia osoba traci kontakt z bliskimi, co ma wpływ na codzienne obowiązki oraz relacje społeczne.

Skutki psychiczne

Do najczęstszych konsekwencji psychicznych należą:

• Problemy z koncentracją i zapamiętywaniem informacji
• Narastające objawy lękowe związane z rozłąką z telefonem
• Pogorszenie jakości snu i przewlekłe zmęczenie
• Osłabienie umiejętności prowadzenia rozmów twarzą w twarz
• Spadek motywacji do aktywności niezwiązanych z ekranem

Skutki fizyczne

Długotrwałe nadużywanie smartfona prowadzi również do szeregu dolegliwości fizycznych:

• Bóle karku i kręgosłupa wynikające z nieprawidłowej postawy podczas używania telefonu
• Problemy ze wzrokiem, w tym suchość oczu i krótkowzroczność progresywna
• Bolesność nadgarstków i palców spowodowana powtarzalnymi ruchami
• Bóle głowy związane z długotrwałym patrzeniem na ekran
• Zaburzenia rytmu dobowego wywołane ekspozycją na niebieskie światło emitowane przez wyświetlacz

Dzieci i młodzież w szczególnej grupie ryzyka

Fonoholizm jest szczególnie niebezpieczny dla dzieci, biorąc pod uwagę kształtujący się mózg oraz to, że wychowują się one od początku w towarzystwie telefonów i traktują je poniekąd jak zabawki. Najbardziej narażeni są także nastolatkowie, którzy oprócz dotychczasowego wykorzystywania smartfona do oglądania bajek lub gier, zaczynają poznawać inne funkcje internetu, w tym media społecznościowe, za pomocą których komunikują się z przyjaciółmi.

Dodatkowo w erze smartfonów, gdy telefon jest naszym nieodłącznym atrybutem, ciężko jest uchronić dziecko przed korzystaniem z niego. Młody organizm jest bardziej podatny na wytworzenie nałogu, ponieważ ośrodki odpowiedzialne za kontrolę impulsów w mózgu dziecka nie są jeszcze w pełni rozwinięte. W konsekwencji dzieci mają większe trudności z samoregulacją czasu spędzanego przed ekranem.

Wczesna ekspozycja na ekrany

Coraz częściej obserwuje się zjawisko podawania telefonu nawet niemowlętom i małym dzieciom jako sposób na uspokojenie czy odwrócenie uwagi. Taka praktyka może prowadzić do wykształcenia się niezdrowych nawyków już w bardzo wczesnym wieku. Dzieci przyzwyczajone do stałej stymulacji ekranowej mogą później mieć trudności z:

• Zabawą wymagającą wyobraźni i kreatywności
• Samodzielnym radzeniem sobie z nudą
• Regulowaniem emocji bez pomocy bodźców elektronicznych
• Budowaniem trwałych relacji rówieśniczych

Strategie ochrony dziecka przed rozwojem fonoholizmu

Przede wszystkim należy rozmawiać o zagrożeniach wynikających z nadmiernego korzystania z telefonów i uświadomić własne dziecko, że warto skupić się na realnym świecie – to co istotne ma miejsce tu i teraz. Nie warto koncentrować się tyle na swoim telefonie, ponieważ może ominąć nas coś ważnego. Możecie także wspólnie ustalić zasady korzystania ze smartfona, dzięki którym dziecko będzie mieć wyznaczone pewne granice, co zdecydowanie będzie mogło ograniczyć jego czas spędzany z telefonem.

Ustanowienie jasnych reguł

Wprowadzenie konkretnych zasad dotyczących używania telefonu pomaga dziecku zrozumieć oczekiwania i granice. Przykładowe regulacje mogą obejmować:

• Określenie maksymalnego dziennego czasu ekranowego dostosowanego do wieku dziecka
• Wyznaczenie stref wolnych od telefonów (np. stół podczas posiłków, sypialnia)
• Ustalenie godziny, po której telefon zostaje odłożony na noc
• Zakaz korzystania z urządzenia podczas odrabiania lekcji
• Priorytet dla aktywności rodzinnych bez rozpraszania się ekranami

Dawanie przykładu jako rodzic

Dzieci uczą się przede wszystkim przez obserwację zachowań dorosłych. Jeśli rodzic sam nieustannie sprawdza telefon, trudno oczekiwać od dziecka innego postępowania. Warto zatem:

• Świadomie ograniczyć własne korzystanie z telefonu w obecności dziecka
• Odłożyć urządzenie podczas wspólnych rozmów i zabaw
• Pokazać, że potrafimy funkcjonować bez ciągłego dostępu do smartfona
• Dzielić się z dzieckiem własnymi strategiami radzenia sobie z pokusą częstego sięgania po telefon

Proponowanie alternatywnych zajęć

Dzieci często sięgają po telefon z nudów lub braku pomysłu na inne aktywności. Zachęcanie do rozwijania zainteresowań niezwiązanych z ekranem może skutecznie zmniejszyć czas spędzany z urządzeniem:

• Wspólne czytanie książek i opowiadanie historii
• Uprawianie sportu i aktywności fizycznej na świeżym powietrzu
• Rozwijanie hobby artystycznych (rysowanie, lepienie, rękodzieło)
• Gry planszowe i puzzle angażujące całą rodzinę
• Zajęcia praktyczne, takie jak gotowanie czy prace ogrodnicze

Kiedy i gdzie szukać profesjonalnej pomocy

Jeśli zauważycie u swojego dziecka objawy nadużywania telefonu i samym Wam trudno jest poradzić sobie z problemem, dobrze będzie udać się do specjalisty. Świetnie sprawdzi się psycholog lub psychoterapeuta zajmujący się uzależnieniami behawioralnymi.

Symptomy wymagające interwencji specjalisty

O potrzebie konsultacji z profesjonalistą powinny skłonić następujące sygnały ostrzegawcze:

• Gwałtowne reakcje emocjonalne (płacz, agresja) w odpowiedzi na próbę odebrania telefonu
• Zaniedbywanie obowiązków szkolnych i domowych na rzecz korzystania z urządzenia
• Wycofanie się z dotychczasowych aktywności i relacji rówieśniczych
• Kłamstwa dotyczące czasu spędzanego z telefonem
• Problemy ze snem związane z nocnym używaniem smartfona
• Objawy fizyczne, takie jak bóle głowy czy problemy ze wzrokiem nasilające się wraz z czasem ekranowym

Dostępne formy wsparcia

Najlepiej będzie sprawdzić oferty pobliskich gabinetów psychologicznych i terapeutycznych, Poradni Psychologiczno-Pedagogicznych, Poradni Zdrowia Psychicznego dla Dzieci i Młodzieży oraz Poradni Leczenia Uzależnień. Warto także skorzystać z pomocy fundacji zajmujących się aktywnością dzieci w sieci, jak np. „Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę”.

Terapia może przybierać różne formy w zależności od nasilenia problemu:

• Terapia poznawczo-behawioralna pomagająca w modyfikacji szkodliwych wzorców zachowań
• Terapia rodzinna skupiona na poprawie komunikacji i ustaleniu zdrowych granic
• Warsztaty rozwijające umiejętności społeczne i alternatywne sposoby spędzania czasu
• Grupy wsparcia dla rodziców borykających się z podobnymi wyzwaniami

Rola środowiska szkolnego

Nauczyciele i pedagodzy szkolni również mogą stanowić cenne źródło wsparcia w walce z fonoholizmem. W wielu placówkach edukacyjnych wprowadzono już programy profilaktyczne dotyczące bezpiecznego korzystania z technologii. Warto nawiązać współpracę ze szkołą, aby zapewnić dziecku spójne przekazy zarówno w domu, jak i w środowisku rówieśniczym.