Jak dokonać rozdzielności majątkowej?

651

Według polskiego prawa małżonkowie podlegają wspólności majątkowej. Obowiązuje ona od daty ślubu. Wspólnota powstaje z mocy prawa, jednak w trakcie trwania małżeństwa małżonkowie mogą podjąć decyzję o ustanowieniu rozdzielności majątkowej. Coraz częściej do takiego podziału dochodzi jeszcze przed ślubem. Intercyza z roku na rok staje się coraz bardziej popularna. Rozważasz rozdzielność majątkową i nie wiesz, na którą z opcji się zdecydować? Pomożemy Ci wybrać odpowiedni wariant!

Jak rozdzielić majątek po ślubie?

Osoby decydujące się na podział majątku już po zawarciu małżeństwa mają do wyboru dwie opcje. Mogą zdecydować się na ustanowienie rozdzielności przymusowej lub podzielić majątek na podstawie zawartej między małżonkami umowy. Aby móc złożyć wniosek o ustanowienie rozdzielności przymusowej w trakcie trwania małżeństwa musi wystąpić tzw. „okoliczność zawiniona”, czyli ważny powód, dla którego następuje rezygnacja ze wspólnoty majątkowej.

Do takich okoliczności zalicza się między innymi:

• nadużywanie alkoholu przez jednego z małżonków
• trwonienie wspólnego majątku
• zaciąganie zobowiązań finansowych bez wiedzy drugiej strony
• prowadzenie ryzykownej działalności gospodarczej zagrażającej wspólnemu majątkowi
• wielokrotne uchylanie się od obowiązku łożenia na potrzeby rodziny

Pismo można złożyć nawet bez zgody współmałżonka. Sąd rozpatruje wniosek w postępowaniu nieprocesowym i wydaje orzeczenie, jeśli uzna przesłanki za zasadne.

Rozdzielność majątkowa umowna

Z rozdzielnością umowną mamy do czynienia w sytuacji, gdy małżonkowie na mocy umowy sporządzonej w formie aktu notarialnego rozdzielają majątek. W dokumencie dokonuje się podziału dorobku pary. Od tej chwili każdy z małżonków ma prawo do majątku nabytego przez siebie po zawarciu umowy i zachowuje prawo do rzeczy zgromadzonych przed podpisaniem intercyzy.

Majątek nabyty przed zawarciem umowy należy do majątku osobistego małżonka — nie dotyczy to rzeczy, które para kupiła wspólnie przed podpisaniem dokumentu. W ramach rozdzielności umownej można określić różne warianty podziału majątku, w tym częściową wspólność obejmującą wybrane składniki majątku (np. wspólne mieszkanie) przy jednoczesnej rozdzielności pozostałych aktywów.

Wymogi formalne ustanowienia umownej rozdzielności majątkowej

Do sporządzenia dokumentu o umownej rozdzielności majątkowej potrzebne są:

• akt zawarcia małżeństwa
• potwierdzona pełna zdolność obu stron do czynności prawnych
• zgodność stron co do ustanawianego rodzaju ustroju majątkowego

Zawarcia umownej rozdzielności nie trzeba uzasadniać. Umowa małżeńska majątkowa może zostać zawarta w każdej chwili po zawarciu związku małżeńskiego, niezależnie od tego, jak długo trwa małżeństwo. Notariusz sporządza dokument w obecności obojga małżonków, którzy muszą złożyć podpisy pod aktem. Koszt sporządzenia aktu notarialnego waha się w przedziale od kilkuset do kilku tysięcy złotych, w zależności od wartości majątku objętego umową.

Dokumenty wymagane do zawarcia umowy w kancelarii notarialnej

Oprócz dokumentów tożsamości i aktu małżeństwa, notariusz może wymagać:

• wypisu z księgi wieczystej nieruchomości
• dowodów własności ruchomości o znacznej wartości (np. pojazdy)
• dokumentów potwierdzających zaciągnięte zobowiązania finansowe
• aktualnego spisu majątku wspólnego

Rozdzielność majątkowa przymusowa

Rozdzielności przymusowej dokonuje się na podstawie orzeczenia wydanego przez sąd. Najczęściej ustanawia się ją razem z wydaniem orzeczenia o rozwiązaniu małżeństwa, ale rozwód w tym wypadku nie jest konieczny. Sąd może orzec rozdzielność majątkową także podczas trwania małżeństwa, jeśli wystąpią ku temu uzasadnione przesłanki.

Orzeczenie o rozdzielności przymusowej działa ze skutkiem wstecznym od daty złożenia pozwu. Oznacza to, że majątek nabyty od momentu wniesienia pozwu do wydania wyroku nie wchodzi już do wspólności małżeńskiej, nawet jeśli postępowanie sądowe trwało kilka miesięcy.

Przesłanki orzeczenia rozdzielności przymusowej

Sąd orzeka rozdzielność majątkową gdy:

• jeden z małżonków bez ważnej przyczyny nie wyraża zgody na zawarcie umowy o rozdzielność
• wyrażenie zgody byłoby połączone ze znacznymi trudnościami
• wystąpiły działania jednego z małżonków zagrażające interesom majątkowym drugiej strony

Procedura ustanowienia rozdzielności w trakcie trwania małżeństwa

Aby móc złożyć wniosek o ustanowienie rozdzielności przymusowej w trakcie trwania małżeństwa, musi wystąpić tzw. „okoliczność zawiniona”, czyli ważny powód, dla którego następuje rezygnacja ze wspólnoty majątkowej. Taką okolicznością może być alkoholizm małżonka, trwonienie wspólnego majątku, hazard lub prowadzenie działalności gospodarczej narażającej rodzinę na straty finansowe.

Pismo można złożyć nawet bez zgody współmałżonka. Pozew kieruje się do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania pozwanego. W postępowaniu sądowym konieczne jest przedstawienie dowodów potwierdzających zaistnienie przesłanek do ustanowienia rozdzielności — mogą to być zeznania świadków, dokumenty finansowe, orzeczenia lekarskie czy wyciągi bankowe.

Skutki orzeczenia sądowego

Po uprawomocnieniu się wyroku:

• wspólność majątkowa ulega ustaniu z dniem wniesienia pozwu
• każdy z małżonków nabywa majątek wyłącznie na swoją rzecz
• konieczny staje się podział dotychczasowego majątku wspólnego
• długi zaciągnięte przez jednego małżonka po ustaniu wspólności nie obciążają drugiego

Podział majątku po rozwodzie

Najbardziej popularną przyczyną podziału majątku jest rozwód i separacja. W przypadku rozwodu wspólnota majątkowa ustaje z mocy prawa, na podstawie orzeczenia sądu o rozwiązaniu małżeństwa, chyba że małżonkowie rozdzielili swoje majątki wcześniej. W tym samym wyroku sąd może dokonać podziału majątku wypracowanego w trakcie trwania małżeństwa.

Jeśli sąd nie dokonał podziału majątku w wyroku rozwodowym, były małżonkowie mogą:

• podzielić majątek polubownie, sporządzając umowę w formie aktu notarialnego
• wystąpić z osobnym pozwem o podział majątku wspólnego

Podział majątku może nastąpić zarówno w naturze (fizyczny podział rzeczy) jak i poprzez spłaty — jeden z byłych małżonków przejmuje składnik majątku (np. mieszkanie), wypłacając drugiemu połowę jego wartości.

Zasada równych udziałów i odstępstwa od niej

Co do zasady, majątek wspólny dzieli się po połowie. Sąd może jednak odstąpić od tej zasady, uwzględniając:

• stopień przyczynienia się każdego z małżonków do powstania majątku wspólnego
• potrzeby małoletnich dzieci pozostających pod opieką jednego z rodziców
• stan zdrowia i możliwości zarobkowe każdej ze stron
• okoliczność, że jeden z małżonków roztrwonił majątek wspólny lub zaciągnął zobowiązania na szkodę rodziny

Zmiana lub rozwiązanie majątkowej umowy małżeńskiej

Umowę majątkową małżeńską można zmienić lub rozwiązać. Efektem rezygnacji jest powstanie między małżonkami wspólności ustawowej, chyba że strony zdecydowały inaczej. Zarówno zmiana jak i rozwiązanie umowy wymagają zachowania tej samej formy co jej zawarcie — musi to nastąpić w formie aktu notarialnego.

Małżonkowie mogą wielokrotnie modyfikować zapisy umowy małżeńskiej, dostosowując je do zmieniającej się sytuacji życiowej. Zmiana może dotyczyć zarówno części jak i całości dotychczasowych ustaleń. Każda modyfikacja wymaga zgodnego oświadczenia woli obu stron w obecności notariusza.

Kiedy warto zmienić umowę majątkową małżeńską?

Modyfikacja umowy może okazać się przydatna gdy:

• jeden z małżonków rozpoczyna działalność gospodarczą obarczoną ryzykiem
• zmienia się sytuacja finansowa rodziny
• pojawia się potrzeba ochrony majątku przed wierzycielami jednego z małżonków
• małżonkowie planują zakup nieruchomości i chcą ustalić jej status prawny

Ustanowienie rozdzielności majątkowej przed ślubem

Odbywa się poprzez podpisanie umowy przedślubnej, potocznie zwanej intercyzą. Pojęcie to nie funkcjonuje w języku prawnym. Jego fachowym odpowiednikiem jest termin „umowa majątkowa małżeńska”. Intercyza pozwala na wprowadzenie rozdzielności majątkowej. Jednak nie jest to jej jedyna funkcja — za pomocą tego dokumentu można uregulować również inne, ważne dla przyszłych małżonków kwestie.

Aby intercyza została uznana za ważną w świetle prawa, musi mieć formę aktu notarialnego sporządzonego przez notariusza. Wymagana jest również zgoda obu zainteresowanych stron. Umowę można odwołać w każdej chwili. Możliwa jest również zmiana jej zapisów w trakcie małżeństwa, z zachowaniem formy aktu notarialnego.

Zakres umowy przedślubnej

W intercyzie można określić:

• całkowitą rozdzielność majątkową lub rozdzielność z elementami wspólności
• sposób podziału kosztów utrzymania rodziny
• zasady zarządzania majątkiem każdego z małżonków
• los konkretnych składników majątku (np. nieruchomości, przedsiębiorstwa)
• wysokość ewentualnych spłat w razie rozwiązania małżeństwa

Nie można natomiast uregulować w intercyzie kwestii dotyczących władzy rodzicielskiej, alimentów na dzieci czy obowiązku wierności — te zagadnienia podlegają bezwzględnie obowiązującym przepisom prawa rodzinnego.

Korzyści wynikające z intercyzy

Umożliwia każdemu z małżonków samodzielne i swobodne dysponowanie swoim majątkiem. Nabywają oni prawo do pomnażania i zarządzania zgromadzonymi aktywami bez konsultacji z żoną lub mężem. Współmałżonek nie może sprzeciwić się rozporządzeniom w stosunku do składników majątku odrębnego dokonywanych przez drugiego z małżonków.

Osoba dysponująca majątkiem nie ma obowiązku informowania partnera o sposobie, w jaki z niego korzysta, ani o zaciągniętych zobowiązaniach. Takie rozwiązanie jest korzystne, gdy małżonkowie podobnie zarabiają. Jeśli różnica w zarobkach jest znaczna lub jedna ze stron nie przedstawia żadnych dochodów, to zawsze spotkamy się z sytuacją, w której ktoś będzie poszkodowany.

Korzyści praktyczne rozdzielności majątkowej

• ochrona majątku jednego małżonka przed wierzycielami drugiego
• brak konieczności uzyskiwania zgody współmałżonka na transakcje dotyczące własnego majątku
• przyspieszenie procedur kredytowych i inwestycyjnych
• jasne zasady podziału majątku w razie rozwodu
• możliwość swobodnego testowania majątku osobistego

Kto powinien rozważyć intercyzę?

Rozdzielność majątkowa może okazać się szczególnie przydatna dla:

• przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą obarczoną ryzykiem finansowym
• osób posiadających znaczny majątek przed zawarciem związku małżeńskiego
• małżonków, z których jeden ma zadłużenie lub prowadzi spory sądowe
• par o dużej dysproporcji dochodów, które chcą uniknąć konfliktów majątkowych
• osób zawierających kolejne małżeństwo, które chcą zabezpieczyć interesy dzieci z poprzedniego związku

Zawarcie intercyzy za pośrednictwem pełnomocnika

Intercyzę można zawrzeć również za pośrednictwem pełnomocnika. W tym celu konieczne jest zastosowanie formy aktu notarialnego. Pełnomocnictwo powinno dokładnie określać postanowienia umowy oraz precyzyjnie wskazywać osobę, z którą umowa ma zostać zawarta.

Pełnomocnictwo do zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej musi zawierać:

• dokładne oznaczenie stron przyszłej umowy małżeńskiej
• szczegółowy opis treści umowy, którą pełnomocnik ma zawrzeć
• określenie rodzaju ustroju majątkowego, jaki ma zostać ustanowiony
• ewentualnie — wskazanie konkretnych składników majątku objętych umową

Udzielenie pełnomocnictwa w tak delikatnej sprawie wymaga szczególnej ostrożności — błędnie sformułowane pełnomocnictwo może skutkować zawarciem umowy o treści niezgodnej z wolą mocodawcy. Z tego względu notariusze zalecają osobiste stawiennictwo obojga małżonków przy zawieraniu intercyzy.

Kiedy zawarcie intercyzy przez pełnomocnika jest uzasadnione?

Zastosowanie pełnomocnictwa może być praktyczne gdy:

• jeden z małżonków przebywa za granicą i nie może osobiście stawić się u notariusza
• stan zdrowia uniemożliwia osobisty udział w sporządzeniu aktu notarialnego
• istnieją obiektywne przeszkody w jednoczesnym stawiennictwie obojga małżonków

Mamy nadzieję, że nasz dzisiejszy artykuł pozwolił przybliżyć temat rozdzielności majątkowej. A czy Ty, droga czytelniczko, spotkałaś się z tym terminem? A może sama skorzystałaś z takiego rozwiązania? Daj nam znać, co o tym myślisz!