Cukrzyca ciążowa jest diagnozowana na podstawie pomiarów stężenia glukozy bądź testu obciążenia glukozą. Głównym celem w leczeniu tej choroby jest wyrównanie poziomu cukru. Początkowo stosuje się dietę, a jeśli ona nie pomoże wdrażana jest insulina.
Na jakiej podstawie rozpoznaje się cukrzycę w czasie ciąży
O cukrzycy ciążowej mówi się, gdy poziom glukozy we krwi (glikemia) wynosi więcej niż 126 mg% po dwukrotnym pomiarze wykonanym rano i na czczo. Na chorobę wskazuje też stężenie cukru przekraczające 200 mg% po zmierzeniu go niezależnie od posiłku o dowolnej porze dnia. Ciężarna ma cukrzycę także wtedy, gdy test obciążenia glukozą po 120 minutach wykaże wynik większy lub równy 200 mg%.
Rozpoznanie opiera się zarówno na jednorazowych pomiarach wykonywanych losowo, jak i na standardowym teście tolerancji glukozy, który przeprowadza się między 24. a 28. tygodniem ciąży. Wartości graniczne ustalono na podstawie badań epidemiologicznych wykazujących wpływ nawet umiarkowanej hiperglikemii na ryzyko powikłań u matki i dziecka.
Zasady układania jadłospisu w cukrzycy ciążowej
Leczenie cukrzycy ciążowej ma na celu wyrównanie glikemii. W jadłospisie chorej powinno się znaleźć sześć posiłków dziennie — trzy główne oraz trzy przekąski rozłożone równomiernie w ciągu dnia. Ich wartość energetyczna to około 30–35 kalorii na 1 kg aktualnej masy ciała. Jadłospis należy skomponować zgodnie z zasadami zdrowego żywienia i uważać, by przyrost wagi w czasie ciąży nie przekroczył 8–10 kg.
Największy udział w diecie mają węglowodany złożone (aż 40–50% dziennego zapotrzebowania energetycznego), które zapewniają stały poziom cukru we krwi. Dzięki nim nie pojawiają się gwałtowne wahania stężenia glukozy. Białko powinno stanowić około 20% dostarczanej energii — głównie ze źródeł niskotłuszczowych, takich jak chude mięso, ryby, jaja czy produkty mleczne o obniżonej zawartości tłuszczu. Należy też dostarczyć nie więcej niż 30% tłuszczów: połowę tej wielkości powinny stanowić tłuszcze roślinne (olej rzepakowy, oliwa z oliwek, orzechy), a drugą połowę – zwierzęce.
W praktyce dietetycznej sprawdza się wprowadzenie produktów pełnoziarnistych (pieczywo razowe, kasze grube, brązowy ryż), które wydłużają czas trawienia i wchłaniania glukozy. Należy ograniczyć spożycie prostych cukrów — miodu, dżemów, soków owocowych oraz słodyczy przemysłowych. Szczególnie pomocne są warzywa niskokaloryczne i bogate w błonnik, na przykład brokuły, szpinak, kalafior, cukinia czy pomidory. Owoce najlepiej wybierać te o niższym indeksie glikemicznym: jabłka, gruszki, jagody, truskawki — i spożywać je w umiarkowanych ilościach, najlepiej jako część posiłku, nie osobno.
Warto też pamiętać o regularnych porach jedzenia. Równomierne rozłożenie węglowodanów w ciągu dnia zapobiega zarówno hiperglikemii po posiłkach, jak i hipoglikemii w przerwach między nimi. Szczególnie ważna jest lekka kolacja lub przekąska przed snem, która ustabilizuje poziom cukru w nocy.
Kiedy i w jaki sposób stosuje się terapię insuliną
Jeśli dieta nie przyniesie pożądanego efektu po 1–2 tygodniach kontrolowanego żywienia, stosuje się insulinę. Kobiety w ciąży mogą wstrzykiwać jedynie insulinę ludzką i jej analogi zatwierdzone do użycia u ciężarnych — preparaty te nie przenikają przez łożysko i są bezpieczne dla płodu. Początkowo ciężarne w kolejnych tygodniach ciąży powinny przyjmować 3–4 iniekcje krótko i średnio działającego leku. Zalecana dawka to 0,7 U na kilogram masy ciała dziennie. Aby dostosować konkretne wielkości wstrzyknięć, należy kontrolować stężenie glukozy, mierząc je glukometrem.
Poziom cukru powinien być oznaczany po każdym posiłku głównym, przed pójściem spać oraz o 3:00 w nocy — pomiary nocne pozwalają wykryć niedocukrzenie lub zbyt wysokie wartości w godzinach porannych. Dawki insuliny trzeba dostosowywać na bieżąco do wyników pomiarów, uwzględniając aktywność fizyczną, skład posiłków i postęp ciąży — zapotrzebowanie na insulinę rośnie zwłaszcza w drugim i trzecim trymestrze.
Niektórzy lekarze zalecają stosowanie pomp insulinowych, aby jak najlepiej kontrolować glikemię i uniknąć nagłych skoków glukozy. Ciężarne używające tego urządzenia potrzebują co najmniej trzech infuzji bazalnych w ciągu doby oraz bolusów podawanych przed posiłkami — taka terapia wymaga jednak częstszej kontroli specjalistycznej i dokładnej edukacji pacjentki. Pompa pozwala na bardzo precyzyjne dozowanie insuliny, co szczególnie pomaga u kobiet z dużą zmiennością glikemii lub trudnościami w samodzielnym obliczaniu dawek.
Po porodzie insulinoterapia najczęściej zostaje zakończona — glikemia normalizuje się samoistnie w ciągu kilku dni. Niemniej jednak kobiety, które miały cukrzycę ciążową, powinny być pod stałą opieką diabetologiczną w kolejnych latach, ponieważ u około 50% z nich w przyszłości rozwija się cukrzyca typu 2.
1 komentarz
Cukrzyca ciążowa to dość poważny temat, lepiej jest więc uważać, zdrowa i odpowiednio dostosowana dieta są ważne, tak samo jak obserwacja lekarska