Refluks żołądkowo-przełykowy jest zjawiskiem naturalnym i może zdarzać się zarówno u dzieci, jak i dorosłych nawet kilka razy na dobę. Nie trzeba się tym specjalnie przejmować, dopóki nie pojawiają się dodatkowe objawy lub powikłania. Jednym z nich może być kaszel refluksowy. Jak go rozpoznać i jak leczyć? Jeśli szukasz odpowiedzi na te pytania, to przeczytaj poniższy artykuł.
Czym jest kaszel wywołany refluksem u dzieci
Pytanie o to dlaczego dziecko ulewa oraz czym jest kaszel refluksowy, mają przynajmniej po części wspólną odpowiedź. Kaszel refluksowy u dzieci to kaszel spowodowany przez refluks żołądkowo-przełykowy (GERD), który polega na cofaniu się zawartości żołądka do przełyku i potencjalnie do górnych dróg oddechowych, co prowadzi do podrażnienia i kaszlu. U dzieci i niemowląt refluks jest dość powszechny ze względu na niedojrzałość układu pokarmowego, ale większość przypadków nie jest poważna i poprawia się z czasem.
Mechanizm powstawania kaszlu ma bezpośredni związek z drażnieniem receptorów w przełyku i gardle przez kwas żołądkowy. Organizm dziecka reaguje na to podrażnienie odruchowo, uruchamiając kaszel jako naturalny mechanizm obronny. W przypadku aspiracji niewielkich ilości treści żołądkowej do tchawicy i oskrzeli, kaszel może nasilać się szczególnie po posiłkach lub w pozycji leżącej.
Jak rozpoznać kaszel refluksowy u dzieci i nastolatków
Symptomy refluksu żołądkowo-przełykowego mogą obejmować nie tylko kaszel, ale także wymioty, problemy z jedzeniem, płacz podczas lub po karmieniu oraz objawy związane z bólem i dyskomfortem w obrębie klatki piersiowej lub brzucha. Kaszel refluksowy może być szczególnie zauważalny w nocy, gdy dziecko leży, co ułatwia cofanie się treści żołądkowej.
Diagnozowanie i leczenie refluksu żołądkowo-przełykowego u dzieci powinno być prowadzone przez lekarza pediatrę, dlatego jeśli zauważyłeś któreś z opisanych wyżej objawów, to koniecznie zgłoś się do swojego lekarza i omów je z nim.
Objawy u niemowląt
U najmłodszych dzieci kaszel refluksowy często współwystępuje z ulewaniem i niepokojem po karmieniu. Niemowlę może odmawiać jedzenia, wyginać się podczas karmienia lub płakać bez widocznej przyczyny. Charakterystyczne jest również częste sączyście się pokarmu z kącików ust, co nie zawsze musi być obfite ulewanie. Dziecko może mieć trudności z przybieraniem na wadze lub wykazywać ospałość po karmieniu.
Objawy u starszych dzieci i nastolatków
W przypadku nastolatków objawy tego stanu mogą być bardziej złożone i różnorodne niż u mniejszych dzieci. Na szczęście młodzież potrafi już całkiem dobrze opisywać ból lub dyskomfort, z jakim się zmagają, dlatego postawienie właściwej diagnozy nie powinno być zbyt trudne. Młodzi ludzie mogą skarżyć się na:
- uczucie kwasu w ustach lub nieprzyjemny smak
- chrypkę lub zmiany w głosie
- problemy z połykaniem
- dyskomfort lub ból w klatce piersiowej
- chroniczny kaszel, szczególnie nasilający się po posiłkach
- zgagę
- nawracające zapalenia gardła lub zatok
- uczucie kłucia za mostkiem
Jak leczyć kaszel przy refluksie u dziecka
Leczenie kaszlu spowodowanego refluksowym zapaleniem przełyku u dzieci wymaga zazwyczaj kompleksowego podejścia, które skupia się na opanowaniu refluksowego zapalenia przełyku oraz złagodzeniu objawów. Konieczne zatem są zmiany w diecie i nawykach żywieniowych, w tym unikanie określonych pokarmów oraz trzymanie dziecka w pionowej pozycji przez 20-30 minut po karmieniu. Ponadto podniesienie głowy łóżka o kilka centymetrów może pomóc zapobiegać refluksowi w nocy. Dodatkowo lekarz wdroży leczenie farmakologiczne. Bardzo ważne jest to, aby rodzice obserwowali, jakie pokarmy i działania wydają się nasilać objawy, i omawiać te spostrzeżenia z lekarzem.
Modyfikacje diety
U niemowląt karmionych piersią konieczne może być modyfikowanie diety matki, eliminując produkty mogące nasilać refluks, takie jak mleko krowie, cytrusy, pomidory czy czekolada. W przypadku dzieci karmionych mlekiem modyfikowanym lekarz może zalecić zmianę preparatu na mleko zagęszczone lub specjalne mieszanki antyrefluksowe.
Starsze dzieci powinny unikać pokarmów tłustych, pikantnych, kwaśnych oraz napojów gazowanych. Warto wprowadzić nawyk jedzenia mniejszych porcji w częstszych odstępach czasu zamiast trzech dużych posiłków dziennie. Ostatni posiłek powinien być spożywany minimum 2-3 godziny przed snem.
Postępowanie niefarmakologiczne
Poza zmianami w diecie pomocne mogą być:
- utrzymywanie dziecka w pozycji pionowej po karmieniu przez co najmniej 30 minut
- unikanie ciasnych ubrań uciskających brzuch
- ograniczenie aktywności fizycznej bezpośrednio po posiłkach
- redukcja stresu, który może nasilać objawy refluksu
- kontrola masy ciała u dzieci z nadwagą
Leczenie farmakologiczne
W zależności od nasilenia objawów lekarz może przepisać leki zmniejszające produkcję kwasu żołądkowego (inhibitory pompy protonowej lub blokery receptora H2), prokinetyki przyspieszające opróżnianie żołądka lub preparaty zobojętniające kwas. Samodzielne podawanie leków bez konsultacji z lekarzem jest niedopuszczalne, ponieważ niewłaściwa terapia może zaszkodzić dziecku bardziej niż pomóc.
Kiedy rozważyć interwencję chirurgiczną
W bardzo rzadkich przypadkach, gdy refluks jest szczególnie ciężki i nie reaguje na inne formy leczenia, może być rozważona interwencja chirurgiczna. Fundoplikacja polegająca na owinięciu górnej części żołądka wokół dolnego odcinka przełyku jest ostatecznością zarezerwowaną dla dzieci z uporczywym kaszlem refluksowym, który nie ustępuje mimo długotrwałego leczenia zachowawczego i farmakologicznego.
Jeśli Twoje dziecko zmaga się z kaszlem refluksowym, to podziel się swoimi doświadczeniami w komentarzu.