Trudności z zajściem w ciążę dotykają coraz większą liczbę kobiet w Polsce i na świecie. Warto podejść do tematu spokojnie i zastanowić się nad możliwymi przeszkodami, konsultując je z ginekologiem. Absolutnie nie należy wpadać w panikę, zwłaszcza jeśli starania trwają dopiero kilka miesięcy. Jeśli zastanawiasz się, dlaczego nie udało się zajść w ciążę mimo stosunków w odpowiednim momencie cyklu, koniecznie zapoznaj się z poniższymi informacjami.
Określanie dni płodnych
Aby mieć pewność, że do zapłodnienia nie doszło mimo starań w czasie dni płodnych, trzeba umieć je dokładnie określić — co wcale nie jest takie proste. Planując potomstwo, warto zacząć obserwować swoje ciało i prowadzić szczegółowe notatki. Aby jak najdokładniej ustalić moment w którym kobieta jest gotowa do zapłodnienia, powinna ona przez co najmniej trzy miesiące badać codziennie (tuż po przebudzeniu) temperaturę i zapisywać ją w kalendarzu. Uwagę zwrócić należy także na śluz szyjkowy, który zmienia się wraz z fazami cyklu miesiączkowego.
W czasie owulacji śluz jest przezroczysty i rozciągliwy, przypomina białko jaja kurzego, a temperatura ciała wzrasta o około 0,5 stopnia Celsjusza. Te zmiany są fizjologiczną odpowiedzią organizmu na wzrost poziomu progesteronu po uwolnieniu komórki jajowej. Obserwacja śluzu wymaga codziennej oceny jego wyglądu i konsystencji — najlepiej w tym samym momencie dnia, przed skorzystaniem z toalety.
W ustaleniu dni płodnych mogą pomóc również testy owulacyjne wykrywające LH, dostępne w aptekach. Działają one na zasadzie podobnej do testów ciążowych — pasek testowy zanurza się w pobranej próbce moczu i po kilku minutach odczytuje wynik zgodnie z instrukcją na opakowaniu. Wzrost poziomu hormonu luteinizującego (LH) następuje zazwyczaj 24–36 godzin przed owulacją, dlatego pozytywny wynik testu wskazuje optymalny moment na poczęcie. Niektórzy ginekolodzy zalecają jednak, żeby tego typu metody zacząć stosować dopiero po roku nieudanych starań, gdyż wcześniej mogą niepotrzebnie stresować kobietę i sprawiać wrażenie medykalizacji naturalnego procesu.
Metoda kalendarzowa i jej ograniczenia
Wiele par korzysta z metody kalendarzowej, zakładając że owulacja następuje 14. dnia cyklu licząc od pierwszego dnia miesiączki. To podejście jest jednak obarczone błędem — tylko niewielka część kobiet ma cykle idealnie 28-dniowe i owulację dokładnie w połowie cyklu. U kobiet z nieregularnym cyklem moment owulacji może być przesunięty nawet o kilka dni, co czyni metodę kalendarzową mało wiarygodną. Dlatego obserwacja symptomów termicznych i śluzu szyjkowego daje znacznie bardziej precyzyjne informacje niż zwykłe odliczanie dni.
Objawy bezpłodności
Problemy z płodnością często nie dają żadnych widocznych objawów i trudność ta zostaje zauważona dopiero w momencie podjęcia prób zajścia w ciążę. Jeśli jednak kobieta chce przygotować się do tego procesu, może wcześniej wybrać się do ginekologa i wykonać kilka podstawowych badań, które mogą wykluczyć ewentualne przeszkody już na samym początku. Badania hormonalne (m.in. poziom FSH, LH, estradiolu, progesteronu, prolaktyny, TSH) oraz USG narządu rodnego pozwalają ocenić rezerwę jajnikową i wykryć nieprawidłowości strukturalne.
W niektórych sytuacjach wizyta u specjalisty jest wręcz wskazana niezależnie od planów prokreacyjnych. W momencie gdy pojawiają się nietypowe bóle w okolicy miednicy, nieprawidłowe upławy o nieprzyjemnym zapachu czy nietypowej barwie, krwawienia są zbyt obfite (wymagające zmiany podpaski częściej niż co 2 godziny) lub nieregularne, warto w pierwszej kolejności zasięgnąć porady lekarza. Takie objawy mogą wskazywać na stany zapalne, mięśniaki macicy, endometriozę lub inne schorzenia mogące wpływać na płodność.
Czynniki ryzyka wymagające wcześniejszej konsultacji
Niektóre kobiety powinny skonsultować się z lekarzem jeszcze przed rozpoczęciem starań o dziecko. Dotyczy to pacjentek z:
- zespołem policystycznych jajników (PCOS) rozpoznanym wcześniej
- historią operacji w obrębie jajników lub macicy
- przewlekłymi chorobami (cukrzyca, niedoczynność tarczycy, choroby autoimmunologiczne)
- nieregularnymi cyklami trwającymi krócej niż 21 dni lub dłużej niż 35 dni
- przebytymi infekcjami przenoszonymi drogą płciową
W takich przypadkach wczesna diagnostyka i ewentualne leczenie mogą znacząco skrócić czas potrzebny na zajście w ciążę.
Przyczyny problemów z zajściem w ciążę
Niestety przyczyn niepłodności może być bardzo wiele, dlatego tak ważna jest kompleksowa diagnostyka w przypadku długotrwałych problemów z zajściem w ciążę. Badania na płodność powinna wykonać zarówno kobieta, jak i jej partner — według statystyk w około 30% przypadków przyczyną niepłodności pary są czynniki męskie (niska jakość nasienia, zaburzenia erekcji, wady anatomiczne), w 30% czynniki żeńskie, w kolejnych 30% to kombinacja problemów u obojga partnerów, a w pozostałych 10% przyczyna pozostaje nieznana (tzw. niepłodność idiopatyczna).
Niepłodność dzieli się na niepłodność pierwotną oraz wtórną. Pierwszy rodzaj dotyczy kobiet, które mają problem z zajściem w pierwszą ciążę mimo regularnych stosunków bez zabezpieczenia przez co najmniej 12 miesięcy (lub 6 miesięcy jeśli kobieta ma powyżej 35 lat). O niepłodności wtórnej natomiast mówimy, gdy do poczęcia pierwszego dziecka doszło bez problemu, a trudności zaczęły się przy następnych próbach — może to być związane z wiekiem, zmianami hormonalnymi po pierwszej ciąży lub nabytymi schorzeniami.
Przyczyny medyczne po stronie kobiety
Wśród przyczyn zdrowotnych odpowiedzialnych za kłopoty z zajściem w ciążę można wyróżnić:
- brak owulacji (anovulacja) — może wynikać z zaburzeń hormonalnych, nadmiernego stresu fizycznego lub ekstremalnie niskiej masy ciała
- niedoczynność jajników (niewydolność jajników) — jajniki nie produkują wystarczającej ilości dojrzałych komórek jajowych
- hiperprolaktynemię — podwyższony poziom prolaktyny hamuje owulację i może prowadzić do zaburzeń miesiączkowania
- zespół policystycznych jajników (PCOS) — charakteryzuje się brakiem owulacji, podwyższonym poziomem androgenów i licznymi niewielkimi torbielami w jajnikach
- endometriozę — tkanka podobna do błony śluzowej macicy rozwija się poza macicą, powodując stan zapalny i blizny mogące blokować jajowody
- niedrożność jajowodów — często wynikającą z przebytych infekcji, zapaleń przydatków lub powikłań po zabiegach
- wady anatomiczne macicy — przegroda w macicy, macica dwurożna, mięśniaki zakłócające implantację zarodka
- zaburzenia układu krzepnięcia (trombofilię) — mogą uniemożliwiać prawidłowe zagnieżdżenie się zarodka
Czynniki środowiskowe i stylu życia
Należy wziąć pod uwagę także czynniki środowiskowe i behawioralne mające znaczący wpływ na płodność. W poczęciu dziecka może przeszkadzać spożywanie alkoholu w dużych ilościach — nawet umiarkowane picie (więcej niż 3–4 jednostki alkoholu tygodniowo) może wydłużyć czas do zajścia w ciążę. Przewlekły stres wpływa na oś podwzgórze-przysadka-jajniki, zaburzając wydzielanie hormonów regulujących owulację. Podwyższony poziom kortyzolu może opóźniać lub całkowicie hamować uwalnianie komórki jajowej.
Zarówno nadwaga jak i zbyt niska masa ciała negatywnie wpływają na płodność. Otyłość (BMI powyżej 30) wiąże się z insulinoopornością i zwiększonym ryzykiem PCOS, natomiast niedowaga (BMI poniżej 18,5) może prowadzić do zaburzeń miesiączkowania i braku owulacji z powodu niedoboru tkanki tłuszczowej niezbędnej do produkcji estrogenów. Palenie tytoniu uszkadza DNA komórek jajowych i przyspiesza wyczerpywanie się rezerwy jajnikowej — u kobiet palących menopauza występuje średnio 1–4 lata wcześniej niż u niepalących.
Kiedy udać się do specjalisty
Pary powinny rozważyć konsultację z lekarzem specjalistą gdy:
- Kobieta ma mniej niż 35 lat i nie zachodzi w ciążę pomimo regularnych stosunków bez zabezpieczenia przez 12 miesięcy
- Kobieta ma 35–40 lat i nie zachodzi w ciążę przez 6 miesięcy
- Kobieta ma powyżej 40 lat — w tym przypadku zaleca się konsultację od razu przed rozpoczęciem starań
- Występują objawy mogące wskazywać na problemy z płodnością (nieregularne miesiączki, bolesne miesiączkowanie, objawy PCOS)
- W wywiadzie jest historia poronień (dwa lub więcej)
Diagnostyka niepłodności obejmuje szczegółowy wywiad, badanie ginekologiczne, USG narządu rodnego, badania hormonalne wykonywane w określonych dniach cyklu, ocenę drożności jajowodów (HSG) oraz badanie nasienia partnera (spermiogram). W przypadku nieprawidłowości lekarz może zlecić dodatkowe badania takie jak laparoskopia diagnostyczna, biopsja endometrium czy testy genetyczne. Nowoczesna medycyna rozrodu oferuje wiele metod leczenia — od prostych interwencji farmakologicznych (stymulacja owulacji klomifenem lub gonadotropinami) po zaawansowane techniki wspomaganego rozrodu (inseminacja domaciczna, zapłodnienie pozaustrojowe).
1 komentarz
No cóż… zajście w ciążę nie jest proste, chyba, że jest się nastolatką ;)