Kiedy organizm nie trawi mleka, czyli nietolerancja laktozy

560

Nietolerancja laktozy, nazywana również niedoborem laktazy oraz hipolaktazją, jest nadwrażliwością pokarmową, wywołaną niewystarczającym trawieniem laktozy – dwucukru, który obecny jest w niektórych pokarmach mlecznych. Schorzenie wynika ze zmniejszonej aktywności laktazy, czyli enzymu, który odpowiedzialny jest za trawienie laktozy. Nie jest to jednak alergia pokarmowa, ponieważ nietolerancja laktozy nie jest związana z niestandardową pracą systemu immunologicznego.

Postacie nietolerancji laktozy

Nietolerancja laktozy może wystąpić pod postacią wrodzoną, pierwotną lub wtórną. Każda z tych form ma odmienne podłoże i różny przebieg kliniczny.

Nietolerancja wrodzona

W przypadku nietolerancji wrodzonej, która jednak jest bardzo rzadko stwierdzana, maluch od urodzenia nie jest zdolny do wytworzenia laktazy. Ta postać wymaga natychmiastowego wykluczenia laktozy z diety niemowlęcia i zastosowania specjalnych preparatów pozbawionych tego cukru.

Nietolerancja pierwotna

Nietolerancja pierwotna jest dziedziczona jako cecha autosomalna recesywna i stanowi najczęstszą formę niedoboru laktazy o podłożu genetycznym. Pojawia się zazwyczaj w czasie dojrzewania lub we wczesnej dorosłości, kiedy produkcja enzymu zmniejsza się z wiekiem i rozszerzaniem diety. Osoby z tym typem hipolaktazji mogą przez lata nie odczuwać dolegliwości, dopóki nie osiągną wieku, w którym aktywność laktazy w organizmie spada naturalnie.

Nietolerancja wtórna

Z kolei nietolerancja wtórna, czyli nabyta, może być przejściowa (i wynikać np. ze stosowania antybiotyków, infekcji jelitowych lub chorób zapłalnych jelit) lub utrwalona (ze względu na przewlekłe stany chorób jelitowo-żołądkowych, takie jak celiakia, choroba Leśniowskiego-Crohna czy zespół jelita drażliwego). Nietolerancja tymczasowa może pojawić się również u wcześniaków, gdy ich organizm nie jest jeszcze zdolny do wytwarzania laktazy. Ustępuje jednak samoczynnie w miarę dojrzewania przewodu pokarmowego.

Objawy nietolerancji laktozy

W zależności od tego, ile laktazy organizm potrafi wyprodukować, z różnym nasileniem wystąpić mogą objawy nietolerancji. Typowe dla nietolerancji laktozy są: luźne stolce lub biegunki, skurcze żołądka, nadmierne wytwarzanie gazów jelitowych, wzdęcia, nudności, wymioty, kurczowe bóle brzucha, kolki oraz „przelewanie” się w brzuchu. Dolegliwości te jednak zwykle przemijają w ciągu kilkunastu godzin od spożycia produktu zawierającego laktozę.

Intensywność objawów bywa ściśle uzależniona od ilości spożytego dwucukru oraz od indywidualnego poziomu aktywności laktazy. Niektóre osoby tolerują niewielkie porcje mleka lub jego przetworów bez zauważalnych konsekwencji, podczas gdy u innych nawet śladowa ilość laktozy wywołuje intensywne objawy.

Postępowanie w nietolerancji laktozy

Najskuteczniejszym sposobem na uniknięcie dolegliwości, które związane są z nietolerancją laktozy, jest rezygnacja z mleka oraz jego przetworów. Z jadłospisu wyeliminować należy więc świeże mleko i śmietanę, maślanki, majonez, desery na bazie mleka, artykuły zawierające mleko w proszku oraz wszelkie produkty spożywcze zawierające laktozę.

Do diety, zamiast mleka, włączyć zaś należy (szczególnie w przypadku dzieci) jogurty, kefiry i kwaśne mleko – po fermentacji zawierają mniej dwucukru, są natomiast bogate w probiotyki, które wspomagają wytwarzanie laktazy. Dobrym źródłem wapnia i białka są również ser żółty, przetwory mleka sojowego, migdały, orzechy, żółtka jaj, warzywa zielonoliściaste i strączkowe oraz ryby.

Warto pamiętać o odpowiednim zbilansowaniu diety, aby uniknąć niedoborów wapnia i witaminy D, szczególnie u najmłodszych. W razie potrzeby można sięgnąć po suplementy lub preparaty enzymu laktazy dostępne bez recepty, które przyjmowane przed posiłkiem ułatwiają trawienie produktów mlecznych.