Wielu rodziców chciałoby wiedzieć, jaką grupę krwi będzie miało ich dziecko. Tak naprawdę wszystkie możliwe kombinacje można z góry przewidzieć, znając grupy krwi matki i ojca, ponieważ jest ona dziedziczona. A jak to sprawdzić? Podpowiadamy.
- Dziedziczenie grup krwi – podstawowe informacje
- Jak obliczyć grupę krwi dziecka?
- Czynnik Rh i jego znaczenie
- Konflikt serologiczny matka-płód
Dziedziczenie grup krwi – podstawowe informacje
Wyróżnia się cztery grupy krwi: A, B, AB oraz 0. Różnią się od siebie obecnością w krwinkach czerwonych aglutynogenów A i B oraz zawartych w surowicy aglutynin anty-A i anty-B. Co to oznacza w praktyce?
To, jaką masz grupę krwi będzie mieć znaczenie w sytuacji, gdy w wyniku wypadku, krwotoku, straciłeś dużo krwi i trzeba dostarczyć jej od innego dawcy. Dlatego rodzice zawsze powinni wiedzieć, jaka jest grupa krwi dziecka, aby w nagłych sytuacjach móc od razu poinformować o tym lekarzy.
Grupa A posiada przeciwciała przeciw grupie B. I analogicznie: grupa B charakteryzuje się tym, że ma przeciwciała przeciw grupie A. A więc osoby z grupy A oraz B nie mogą wymieniać między sobą krwi.
Grupa AB cechuje się tym, że nie posiada żadnych przeciwciał. Taka osoba w każdym przypadku może być biorcą, natomiast dawcą jedynie dla pacjentów z taką samą grupą, czyli AB.
Grupa 0 nazywana jest też uniwersalną. Jako że nie posiada aglutynogenów A ani B, może być dawcą dla każdego biorcy. Jednak z drugiej strony sama nie może przyjąć krwi innej, niż z grupy 0, ze względu na obecność w surowicy zarówno aglutynin anty-A, jak i anty-B.
Mechanizm genetyczny dziedziczenia grupy krwi
Dziedziczenie grupy krwi opiera się na przekazywaniu przez rodziców alleli genów odpowiadających za określoną grupę. Gen odpowiedzialny za grupę krwi ma trzy warianty: A, B i 0. Każde dziecko otrzymuje jeden allel od matki i jeden od ojca. Allele A i B są dominujące nad allelem 0, natomiast względem siebie wykazują kodominację – oznacza to, że obecność obu jednocześnie skutkuje grupą AB.
Oznacza to, że osoba z grupą A może mieć genotyp AA lub A0, osoba z grupą B – genotyp BB lub B0, osoba z grupą AB – genotyp AB, a osoba z grupą 0 – wyłącznie genotyp 00. Ta wiedza pozwala dokładnie przewidzieć możliwe kombinacje u potomstwa.
Jak obliczyć grupę krwi dziecka?
Chcesz znać odpowiedź na pytanie: jaka grupa krwi dziecka? To bardzo proste. Spójrz na poniższy schemat – z lewej strony oznaczono kombinacje grupy krwi ojca i matki, natomiast z prawej grupy krwi, jakie może mieć dziecko.
| Rodzice | Możliwe grupy krwi dziecka |
|---|---|
| A × A | A lub 0 |
| B × B | B lub 0 |
| A × 0 | A lub 0 |
| B × 0 | B lub 0 |
| A × B | A, B, AB lub 0 |
| A × AB | A, B lub AB |
| B × AB | A, B lub AB |
| AB × AB | A, B lub AB |
| AB × 0 | A lub B |
Dlaczego u niektórych par możliwych kombinacji jest więcej?
Liczba możliwych grup krwi u dziecka wynika z liczby kombinacji alleli, jakie rodzice mogą przekazać. Para A × B daje cztery możliwe wyniki, ponieważ oboje rodzice mogą być heterozygotami (A0 i B0), co teoretycznie pozwala na pojawienie się każdej z czterech grup. Z kolei para AB × 0 nigdy nie urodzi dziecka z grupą 0 ani AB – zawsze będzie to A lub B, bo rodzic AB przekazuje albo allel A, albo B, nigdy oba naraz, a rodzic z grupą 0 przekazuje wyłącznie allel 0.
Warto wiedzieć, że u pary rodziców z grupami A i A dziecko może mieć grupę 0 tylko wtedy, gdy oboje rodzice są heterozygotami (A0). Jeśli chociaż jeden z nich ma genotyp AA, potomstwo nie będzie miało grupy 0.
Czynnik Rh i jego znaczenie
Czynnik Rh wskazuje, czy w krwi znajduje się antygen D. Dziedziczy się to niezależnie od grupy krwi i jest bardzo ważne do sprawdzenia, czy nie będzie występować konflikt serologiczny między matką, a poczętym dzieckiem. Jak w tym wypadku wygląda dziedziczenie? Po lewej stronie znajdziesz kombinacje Rh matki i ojca, a po prawej dziecka.
| Rodzice | Możliwy Rh dziecka |
|---|---|
| Rh− × Rh− | Rh− |
| Rh− × Rh+ | Rh− lub Rh+ |
| Rh+ × Rh− | Rh− lub Rh+ |
| Rh+ × Rh+ | Rh− lub Rh+ |
Genetyka czynnika Rh
Czynnik Rh również podlega dziedziczeniu mendlowskiemu. Allel Rh+ jest dominujący nad Rh−. Oznacza to, że osoba z fenotypem Rh+ może mieć genotyp homozygotyczny (++) lub heterozygotyczny (+−). Osoba Rh− ma zawsze genotyp homozygotyczny (−−).
W konsekwencji para rodziców Rh− × Rh− zawsze urodzi dziecko Rh−. Para Rh+ × Rh− może mieć potomstwo zarówno Rh+, jak i Rh−, w zależności od genotypu rodzica Rh+. Jeśli rodzic Rh+ jest homozygotą (++), wszystkie dzieci będą Rh+. Jeśli jest heterozygotą (+−), istnieje 50% szans na urodzenie dziecka Rh−.
Konflikt serologiczny matka-płód
Po co sprawdzać, jaką grupę krwi będzie dziedziczyć dziecko, skoro można to oznaczyć po urodzeniu i zyskać pewność? Aby dowiedzieć się, czy pomiędzy matką a płodem nie będzie występować konflikt serologiczny. Dzieje się tak w sytuacji, gdy antygeny krwinek czerwonych są niezgodne. Najlepiej to wyjaśnić na przykładzie.
Grupa Rh+ oznacza, że znajduje się w niej antygen D, natomiast w Rh− go nie ma. Jeśli matka ma grupę Rh−, a dziecko dziedziczy po ojcu Rh+, to organizm matki zaczyna wytwarzać przeciwciała, których celem jest zwalczenie nieznanego antygenu.
Jednak do konfliktu serologicznego dochodzi dopiero wtedy, gdy krew matki zmiesza się z krwią dziecka. A więc w wypadku krwawienia w drogach rodnych, w czasie porodu, aborcji i poronienia. Wiedza o tym jest ważna z tego względu, że proces ten można zatrzymać – należy podawać matce immunoglobuliny anty-Rh. I to jest głównym powodem, dlaczego dziedziczenie grupy krwi dziecka interesuje tak wielu rodziców.
Kiedy konflikt serologiczny stanowi zagrożenie?
W pierwszej ciąży konflikt serologiczny zwykle nie powoduje poważnych problemów, ponieważ układ immunologiczny matki dopiero zaczyna wytwarzać przeciwciała anty-D. Rzeczywiste zagrożenie pojawia się w kolejnych ciążach, gdy organizm matki już został uczulony i przeciwciała te są produkowane szybciej i w większych ilościach. Mogą one przenikać przez łożysko i niszczyć krwinki czerwone płodu, prowadząc do niedokrwistości hemolitycznej, żółtaczki lub poważnych powikłań zdrowotnych noworodka.
Dlatego u kobiet Rh− w ciąży z płodem Rh+ rutynowo podaje się immunoglobulinę anty-D około 28. tygodnia ciąży oraz w ciągu 72 godzin po porodzie, jeśli dziecko okaże się Rh+. Zabieg ten zapobiega uczuleniu organizmu matki i chroni przyszłe ciąże przed konfliktami serologicznymi.