Twój partner stara się o obywatelstwo polskie? Co trzeba wiedzieć starając się o polskie obywatelstwo?

334

Związki z obcokrajowcami w obecnych czasach nie są niczym niezwykłym. Gdy jeszcze są one na tyle poważne, że partnerzy chcą wspólnie zamieszkać, a cudzoziemiec pozostać stale w Polsce, może się on ubiegać o obywatelstwo polskie. Jak jednak to zrobić? Jakie warunki trzeba spełniać i co warto wiedzieć, chcąc się starać o polskie obywatelstwo?

• Tryby uzyskania obywatelstwa polskiego
• Uznanie obywatelstwa — szczegółowe wymagania
• Wymagane dokumenty i załączniki
• Czas rozpatrywania wniosku
• Opłaty skarbowe

Tryby uzyskania obywatelstwa polskiego

Obywatelstwo polskie można nabyć na kilka sposobów, z czego większość trybów przewidzianych w ustawie o obywatelstwie polskim dotyczy dzieci. Podstawowym mechanizmem jest prawo krwi (ius sanguinis), które oznacza, że dziecko, którego przynajmniej jeden rodzic jest obywatelem Polski, automatycznie uzyskuje polskie obywatelstwo w chwili urodzenia — niezależnie od miejsca narodzin. Drugim mechanizmem jest prawo ziemi (ius soli), które znajduje zastosowanie w specyficznych sytuacjach, na przykład gdy dziecko nieznanych rodziców zostanie znalezione na terytorium Polski. Obywatelstwo nabywa również dziecko cudzoziemskie adoptowane przez rodziców posiadających polskie obywatelstwo — w takim przypadku przepisy przewidują automatyczne nabycie obywatelstwa z dniem uprawomocnienia się postanowienia sądu o przysposobieniu.

W przypadku dorosłych cudzoziemców oraz osób nieobjętych procedurami automatycznymi obywatelstwo może być nadane wyłącznie przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzja prezydenta ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nie musi być uzasadniona spełnieniem konkretnych kryteriów. Jedynym wymaganiem formalnym jest legalne zamieszkiwanie na terytorium Polski oraz złożenie wniosku do kancelarii prezydenta. W praktyce kandydat nie musi spełniać ustawowych warunków dotyczących okresu pobytu, znajomości języka polskiego ani posiadania źródła dochodów. Prezydent może nadać obywatelstwo polskie ze względu na szczególne osiągnięcia wnioskodawcy, jego wkład w rozwój nauki, kultury, sportu albo z uwagi na powiązania rodzinne lub historyczne z Polską. Tryb ten stosowany jest najczęściej w przypadkach wyjątkowych, gdy cudzoziemiec nie kwalifikuje się do procedury uznania.

Inną ścieżką — bardziej sformalizowaną i wymagającą spełnienia konkretnych warunków — jest uznanie za obywatela polskiego, regulowane przepisami ustawy oraz rozporządzeń wykonawczych.

Uznanie obywatelstwa — szczegółowe wymagania

Uznanie za obywatela polskiego to procedura administracyjna, w której decyzję wydaje wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamieszkania wnioskodawcy. Tryb ten opiera się na weryfikacji obiektywnych przesłanek określonych w ustawie i jest alternatywą dla uznaniowego nadania obywatelstwa przez prezydenta. Aby móc ubiegać się o obywatelstwo polskie przez uznanie, należy najpierw uzyskać zezwolenie na pobyt stały lub zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej oraz wykazać się stabilnym źródłem utrzymania w Polsce. Warto jednak pamiętać, że cała procedura — od momentu uzyskania zezwolenia na pobyt do otrzymania ostatecznej decyzji — może trwać znacznie dłużej niż to wynika z formalnych terminów, dlatego cierpliwość i dokładna znajomość przepisów są niezbędne.

Przesłanki uznania za obywatela polskiego

• Trzeba nieprzerwanie przebywać na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez minimum 3 lata, legitymując się zezwoleniem na pobyt stały lub rezydenta długoterminowego UE oraz dysponując regularnym źródłem dochodu wystarczającym na pokrycie kosztów utrzymania siebie i ewentualnie rodziny.
• Wystarczy 2-letni nieprzerwany pobyt, jeśli cudzoziemiec pozostaje w związku małżeńskim z obywatelem Polski przez co najmniej 3 lata albo jeśli nie posiada żadnego obywatelstwa (apatryd) i spełnia pozostałe wymogi dotyczące zezwolenia na pobyt oraz dochodów.
• Trzeba nieprzerwanie przebywać przez minimum 3 lata na podstawie zezwolenia na pobyt stały, udzielonego w związku z nadaniem statusu uchodźcy w Polsce — w takim przypadku posiadanie regularnego źródła dochodu oraz dodatkowych dokumentów często podlega łagodniejszej ocenie ze względu na charakter udzielonej ochrony międzynarodowej.
• Małoletni cudzoziemiec, którego jedno z rodziców ma obywatelstwo polskie, a drugie jest cudzoziemcem przebywającym za granicą, może uzyskać obywatelstwo pod warunkiem zgody drugiego rodzica oraz spełnienia dodatkowych wymagań proceduralnych (np. złożenie oświadczenia o uznaniu dziecka za obywatela polskiego).
• Dziesięcioletni nieprzerwany legalny pobyt w Polsce — w przypadku osób, które zamieszkują w Polsce co najmniej 10 lat, posiadają kartę stałego pobytu lub kartę rezydenta długoterminowego, wykazują się stałym i regularnym dochodem oraz tytułem prawnym do zajmowania lokalu mieszkalnego. Ten wariant nie wymaga wcześniejszego spełnienia krótszych okresów pobytowych, ale termin 10 lat liczony jest wyłącznie od momentu uzyskania pierwszego zezwolenia na pobyt legalny uprawniającego do długoterminowego zamieszkania.

We wszystkich przypadkach weryfikowana jest nieprzerwność pobytu, co oznacza, że cudzoziemiec nie może opuścić Polski na okres dłuższy niż 6 miesięcy w ciągu jednego roku kalendarzowego (wyjątek stanowią przypadki uzasadnione sytuacją zawodową lub rodzinną, które należy udokumentować). Kluczowe znaczenie ma również znajomość języka polskiego — wymóg ten dokumentuje się certyfikatem znajomości języka polskiego wydanym przez upoważnione instytucje lub dyplomem ukończenia szkoły w Polsce.

Wymagane dokumenty i załączniki

Wniosek o uznanie za obywatela polskiego należy sporządzić w języku polskim na formularzu urzędowym dostępnym w urzędach wojewódzkich lub do pobrania ze stron internetowych. Do wniosku trzeba dołączyć:

• jedno aktualne zdjęcie odpowiadające wymogom biometrycznym (format zdjęcia paszportowego, jasne tło, nie starsze niż 6 miesięcy),
• oryginał lub odpis aktu urodzenia wydany przez urząd stanu cywilnego lub zagraniczny organ równoważny — jeśli dokument został sporządzony w języku obcym, konieczne jest przedłożenie tłumaczenia przysięgłego,
• kopię ważnego dokumentu tożsamości (paszport lub dowód osobisty państwa, którego wnioskodawca jest obywatelem),
• kopię zezwolenia na pobyt stały lub rezydenta długoterminowego UE — dokument ten potwierdza, że cudzoziemiec spełnia podstawowy warunek formalnoprawny do ubiegania się o uznanie,
• kopię karty pobytu wydanej przez wojewodę, zawierającej czytelną datę ważności i adres zamieszkania,
• urzędowe poświadczenie znajomości języka polskiego — może to być certyfikat z egzaminu państwowego, dyplom ukończenia szkoły polskiej, zaświadczenie z kursu językowego na odpowiednim poziomie lub inne dokumenty akceptowane przez organ,
• dokumenty poświadczające wyjazdy z Polski i powroty — lista wyjazdów przekraczających kilka dni, uzupełniona kopiami stempli paszportowych, biletów lotniczych, rezerwacji hotelowych lub oświadczeniami osób trzecich; dokumentacja ta służy ustaleniu faktycznej nieprzerwności pobytu,
• dokumenty potwierdzające osiągnięcia zawodowe i edukacyjne — dyplomy ukończenia studiów, świadectwa pracy, umowy o pracę, zaświadczenia od pracodawców — wszystko co może świadczyć o integracji zawodowej i społecznej w Polsce,
• dokumenty dotyczące stanu cywilnego — odpis aktu małżeństwa (jeśli wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim z obywatelem Polski), zaświadczenie o obywatelstwie małżonka, dokumenty stwierdzające wcześniejsze posiadanie obywatelstwa polskiego lub ewentualne jego utratę,
• dokumenty potwierdzające stabilność finansową — zaświadczenie o wysokości dochodów z urzędu skarbowego, zeznania podatkowe PIT, umowy o pracę, zaświadczenia od pracodawcy, wyciągi bankowe za ostatnie miesiące, ewentualnie umowy cywilnoprawne lub dokumenty dotyczące prowadzenia działalności gospodarczej,
• tytuł prawny do lokalu mieszkalnego — umowa najmu, akt własności, decyzja o przydziale mieszkania komunalnego lub oświadczenie osoby udostępniającej lokal wraz z dowodem jej prawa do nieruchomości.

Organ może zażądać dodatkowych dokumentów w zależności od indywidualnej sytuacji wnioskodawcy — na przykład zaświadczenia od kuratora sądowego w przypadku małoletnich, dokumentów potwierdzających opiekę nad osobą zależną lub dokumentacji medycznej uzasadniającej dłuższe wyjazdy z Polski. Wszystkie dokumenty sporządzone w języku obcym muszą być przetłumaczone przez tłumacza przysięgłego wpisanego na listę Ministerstwa Sprawiedliwości.

Czas rozpatrywania wniosku

Zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego sprawa dotycząca uznania za obywatela polskiego powinna być załatwiona bez zbędnej zwłoki, a czas oczekiwania nie powinien przekraczać jednego miesiąca od dnia złożenia kompletnego wniosku. W praktyce termin ten obowiązuje, gdy sprawa wymaga jedynie formalnej weryfikacji dokumentów i nie zachodzi potrzeba przeprowadzenia dodatkowych postępowań wyjaśniających.

Jeżeli sprawa wymaga szczególnie złożonych ustaleń — na przykład weryfikacji faktycznego okresu pobytu, wiarygodności dokumentów zagranicznych, ustalenia autentyczności źródła dochodów albo wyjaśnienia wątpliwości dotyczących tożsamości wnioskodawcy — termin rozpatrzenia może wydłużyć się do dwóch miesięcy. Organ ma obowiązek powiadomić wnioskodawcę o przyczynach przedłużenia terminu.

Odwołanie od decyzji

W przypadku wydania decyzji odmownej cudzoziemiec ma prawo wnieść odwołanie w terminie 14 dni od dnia doręczenia tej decyzji. Odwołanie składa się za pośrednictwem wojewody, który wydał decyzję, ale rozpatruje je Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji. Organ odwoławczy może utrzymać decyzję wojewody w mocy, uchylić ją i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia albo zmienić decyzję i uwzględnić wniosek. W praktyce proces odwoławczy trwa kilka miesięcy, dlatego warto skorzystać z pomocy prawnika specjalizującego się w sprawach migracyjnych, który pomoże sformułować argumentację odwołania i zgromadzić dodatkowe dowody.

Opłaty skarbowe

Postępowanie administracyjne w sprawie uznania za obywatela polskiego podlega opłacie skarbowej, której wysokość wynosi 219 złotych. Opłatę należy uiścić przed wydaniem decyzji, na podstawie wezwania organu lub z własnej inicjatywy na etapie składania wniosku. Dowód wpłaty (potwierdzenie przelewu lub dowód wpłaty gotówkowej) dołącza się do dokumentów.

Jeśli wojewoda wyda decyzję odmowną, wnioskodawca ma prawo do zwrotu opłaty skarbowej. Zwrot następuje na wniosek złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji odmownej. Urząd skarbowy po weryfikacji dokumentów zwraca pełną kwotę uiszczonej opłaty. W przypadku gdy decyzja odmowna została zaskarżona i odwołanie zostało uwzględnione przez ministra, opłata skarbowa za ponowne wydanie decyzji nie jest pobierana.

Poza opłatą skarbową wnioskodawca ponosi również dodatkowe koszty związane z przygotowaniem dokumentacji — przede wszystkim opłaty za tłumaczenia przysięgłe (często po kilkadziesiąt złotych za stronę), apostille na dokumentach zagranicznych, odpisy aktów stanu cywilnego oraz opłaty za wydanie zaświadczeń o niekaralności lub certyfikatów językowych. W sumie całkowity koszt procesu ubiegania się o obywatelstwo może wynieść kilkaset złotych, a w przypadku bardziej skomplikowanych spraw przekroczyć tysiąc złotych.